Kopan Kolon Borusu ve Kablo Kurtarma İşlemi

Kolon kopması neden ayrı bir vaka?

Düşen tek bir pompa, kuyu tabanında sınırlı bir hacim kaplar ve genellikle tek bir kavrama hareketiyle alınır. Kolon kopmasında ise kuyuda onlarca metre uzunluğunda bir boru dizisi vardır. Bu dizi düşerken bir bölümü tabana yığılır, bir bölümü cidara yaslanır ve arada kalan kısım kavis yapar. Elektrik kablosu boruya bantlanmış olduğu için kopma anında serbest kalır ve boru dizisinin çevresine sarılır. Ortaya çıkan tablo, tek bir aparatla çözülemeyecek kadar dağınıktır.

İkinci fark yüktür. Kuyuda kalan kolon, içindeki suyla birlikte ağırdır ve tabana yaslandığı için sürtünme kuvveti de eklenir. Çekme kuvveti hesaplanmadan yapılan bir deneme, ya çekme takımını zorlar ya da boruyu ikinci kez koparır. Her yeni kopma, kuyuda daha fazla parça bırakır ve operasyonun aşama sayısını artırır. Bu nedenle kolon kurtarmada acele etmek, işi doğrudan uzatan bir tercihtir.

Kopma noktasının belirlenmesi

Kopmanın hangi metrede olduğunu bulmak, operasyonun planını çıkaran adımdır. Üstte kalan kolon çekildiğinde toplam uzunluğu ölçülür ve kuyu derinliğinden çıkarılarak kuyuda kalan bölümün yaklaşık boyu bulunur. Bu hesap, kamera görüntüsüyle doğrulanır. Kopan yüzeyin biçimi de bilgi verir: temiz bir diş sıyrılması farklı, gövdeden yorulma kırığı farklı bir yakalama gerektirir. Kırık ağzı düzensizse aparatın kavraması için önce ucun frezelenmesi gerekebilir.

• Üstte kalan kolonun sökülüp metrajının kaydedilmesi
• Kuyu derinliğiyle karşılaştırılarak kalan bölümün hesaplanması
• Kamera ile kopma yüzeyinin ve boru ucunun incelenmesi
• Kablo sarımının yönünün ve yoğunluğunun belirlenmesi
• Kuyu cidarında çökme veya daralma olup olmadığının kontrolü
• Çekme kuvveti tahminine göre vinç ve halat kapasitesinin seçilmesi

Kablo neden ayrı bir sorun?

Besleme kablosu, kolon borusuna belirli aralıklarla bantlanır. Kopma anında bu bantlar kopar ve kablo boru dizisinin etrafına dolanır. Kablonun kendisi bir taşıma elemanı değildir; çekilirse iletkenler kopar, izolasyon sıyrılır ve kuyuda ince ince dağılmış bakır telden oluşan yeni bir sorun ortaya çıkar. Doğru yaklaşım, kabloyu yalnızca parçanın konumunu düzeltmek için gergin tutmak, taşıma yükünü ise her zaman boruya veya aparata vermektir.

Kablo sarımı çok yoğunsa, kurtarma öncesi kablonun kesilerek parça parça alınması gerekebilir. Bu işlem elektrik beslemesi kesilip panoda kilitlendikten sonra yapılır. Kesilen her parçanın uzunluğu kaydedilir; böylece kuyuda kablo kalıp kalmadığı operasyon sonunda kontrol edilebilir. Kuyuda unutulan bir kablo parçası, sonraki pompa montajında sarılarak aynı arızayı tekrar üretir.

Parçalı kurtarma yaklaşımı

Aşamalar arasında beklemek, operasyonun doğal bir parçasıdır. Kavrama sağlandıktan sonra yük bir süre sabit tutulur; kolon kendi ağırlığıyla düşey eksene oturur ve cidara yaslanan bölüm serbest kalır. Bu bekleme olmadan yapılan çekmeler, kolonun ortasından ikinci bir kopmayla sonuçlanabilir. Sahada en çok işe yarayan yaklaşım, kuvveti artırmak değil, parçaya doğru duruşu kazandırmaktır.

Operasyon sonrası yapılması gerekenler

Kolon ve kablo çıkarıldıktan sonra kuyu yeniden yıkanır, tabanda biriken kum ve boru parçacıkları tahliye edilir. Kamera ile son kontrol yapılır. Yeni montajda kolonun tamamı yenilenir, paslanmaz taşıma halatı takılır, kablo bağlantı noktaları uygun aralıkla ve boruya zarar vermeyecek malzemeyle sabitlenir. Kuyu kaydına kopma kotu, kullanılan yeni malzeme ve operasyon tarihi işlenir; bu kayıt bir sonraki bakımın planlanmasında doğrudan kullanılır.

Operasyonun süresini ne belirler?

İşletmecinin en çok merak ettiği konu, çalışmanın ne kadar süreceğidir. Süreyi belirleyen etkenler bellidir: kuyuda kalan kolonun uzunluğu, kopma kotunun derinliği, kablonun ne kadar dolaştığı, tabanda kum birikip birikmediği ve muhafaza borusunun iç çapı. Bunlara kuyu çevresinin durumu da eklenir; vincin kurulacağı zemin uygun değilse ya da kuyu ağzına araç yanaşamıyorsa hazırlık aşaması uzar. Bu etkenlerin çoğu, operasyon başlamadan önce ölçümle ve kamera görüntüsüyle belirlenebildiği için, ciddi bir ön hazırlık yapıldığında çalışmanın kapsamı da öngörülebilir hâle gelir.

Süreyi uzatan asıl etken ise genellikle bilgi eksikliğidir. Kuyu derinliğinin bilinmediği, teçhiz projesinin bulunmadığı ve daha önce birkaç kez kontrolsüz çekme denenmiş bir kuyuda ekip, önce ne olduğunu anlamak zorunda kalır. Bu nedenle işletmecinin elindeki her belge, her fotoğraf ve montaj sırasında tutulmuş her not doğrudan çalışmayı kısaltır. Kuyu kaydı bulunan bir tesiste ekip sahaya doğru aparatla gelir; kayıt yoksa aynı işlem için birkaç farklı aparat hazırlanması ve deneme yapılması gerekir.